ದಿ ಕಾನ್ಷನ್ಸ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್: ಎ ಕ್ರಾನಿಕಲ್ ಆಫ್ ರೆಸಿಸ್ಟೆನ್ಸ್ ಟು ಎ ಡಿಕ್ಟೇಟರ್ಶಿಪ್ (The Conscience Network: A Chronicle of Resistance to a Dictatorship) ಎಂಬುದು ಪತ್ರಕರ್ತ ಮತ್ತು ಲೇಖಕ ಸುಗತ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಜು ಅವರ 2025 ರ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ 50 ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಇದು ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.
ಭಾರತದೊಳಗಿನ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಥೆಯನ್ನು ಪುನಃ ಹೇಳುವ ಬದಲು, ಪುಸ್ತಕವು ಅದರ “ಪ್ರತಿರೋಧದ ಸಮಾನಾಂತರ ಇತಿಹಾಸ”ವನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಜೂನ್ 1975 ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾದ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ನಾಗರಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರು, ಪತ್ರಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕರ್ತರನ್ನು ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಜೈಲಿಗೆ ಹಾಕಿದಾಗ ವಿದೇಶದಿಂದ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಸಂಘಟಿತರಾದ ಭಾರತೀಯ ವಲಸಿಗರನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಈ ಕೃತಿ ರಚಿತವಾಗಿದೆ.
ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಸಾವಿರಾರು ಪುಟಗಳ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾದಾದ್ಯಂತ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ಆರ್ಕೈವಲ್ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಲೇಖಕರು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಹಿಂದೆ ಈ ಆರ್ಕೈವಲ್ ವಸ್ತುಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಅಥವಾ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ನಡೆದಿಲ್ಲ. ಹಲವು ವಿಮರ್ಶಕರು ಗುರುತಿಸಿರುವಂತೆ ನೇರ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆತ್ಮೀಯ, ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯ ಇತಿಹಾಸಶಾಸ್ತ್ರದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಎಂದಿನಂತೆ ಸುಗತರಾಜುರವರ ಸುಲಲಿತ ವಾಕ್ಯ ರಚನೆ ಮತ್ತು ನಿಖರ ಪದ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಪುಸ್ತಕದ ಓದನ್ನು ಆಪ್ತವಾಗಿಸುತ್ತವೆ.
ಕೇಂದ್ರ ಕಥೆ: ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತೀಯರು
ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಸ್ಥೆಯೆಂದರೆ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಡೆಮಾಕ್ರಸಿ (IFD). ಇದು US ನಲ್ಲಿದ್ದ ವಲಸಿಗ ಭಾರತೀಯರ ಒಂದು ಸಡಿಲ ಕೂಟವಾಗಿದ್ದು ಮುಂದೆ “ಒಂದು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಜಾಲ” ವಾಗಿ ಬೆಳೆದದ್ದನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಸದಸ್ಯರು - ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ, ಭಾಷಾ ಮತ್ತು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಬಂದ ವೃತ್ತಿಪರರು. ಇವರೆಲ್ಲ ವೃತ್ತಿ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳಾಗಿ ಒಗ್ಗೂಡಿದವರಲ್ಲ. ಲೇಖಕರ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ “ಮೌನವಾಗಿರಲೂ ಆಗದ ಅಥವಾ ಏನನ್ನೂ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಜನರು” ಇವರಾಗಿದ್ದರು. ಮತ್ತು “ಪ್ರತಿರೋಧದ ಸಮಾನಾಂತರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು” (ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್).
ಈ ಕಥನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು:
• ಆನಂದ್ ಕುಮಾರ್ — ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್ಡಿ ಪಡೆದ ಇವರು, ಜೆಪಿ (ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ ನಾರಾಯಣ್) ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿನ ಸಕ್ರಿಯ ಪಾತ್ರದಿಂದಾಗಿ ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು; ಇವರು ಐಎಫ್ಡಿ (IFD) ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥಾಪಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು.
• ರವಿ ಚೋಪ್ರಾ — ಐಐಟಿ ಬಾಂಬೆಯ ಲೋಹಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ಇವರು ಭಾರತದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.
• ಎಸ್.ಆರ್. ಹಿರೇಮಠ — ಐಎಫ್ಡಿ ನಾಯಕರಾದ ಇವರು ವಿಷಯದ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದರು: “ನಾವು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಬಯಸಿದರೆ, ಅದನ್ನು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ನಾವು ಭಾವಿಸಿದ್ದೆವು”.
• ಪೌಲಾ ಬ್ರೋನ್ಸ್ಟೈನ್ — ಅಮೆರಿಕದ ಪ್ರಜೆಯಾದ ಇವರ ಪತಿ ಅನಾದಿ ನಾಯಕ್ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾದಾಗ, ಅವರ ಬಿಡುಗಡೆಗಾಗಿ ಇವರು ಅಭಿಯಾನ ನಡೆಸಿದರು; ಇವರಲ್ಲಿದ್ದ ದಾಖಲೆಗಳು ಈ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರಗಳಾಗಿವೆ.
• ಸರ್ದಾರ್ ಜಗಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ (ಜೆ.ಜೆ. ಸಿಂಗ್) — ಕಥನದ ಒಂದು ಉಪ-ಕಥಾವಸ್ತುವಿನ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಇವರು, ‘ಇಂಡಿಯಾ ಲೀಗ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕ’ದೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸಿದ ಹಿಂದಿನ ಕೆಲಸದ ಮೂಲಕ ವಲಸಿಗರ ಜಾಲಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ್ದರು; ಈ ಜಾಲವನ್ನು ನಂತರ ಐಎಫ್ಡಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. ಅಲ್ಲದೆ, ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೂ ಮುನ್ನ ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ ನಾರಾಯಣ್ ಮತ್ತು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ನಡುವೆ ರಾಜಿ ಮಾಡಿಸಲು ಇವರು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದರು.
• ಟಿ.ಎನ್. ಕೌಲ್ — ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ಇವರನ್ನು, ಅವರದೇ ಭಾಷಣದ ಪ್ರತಿಗಳ ಮೂಲಕ “ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರಚಾರಕ ಮತ್ತು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ಸಮರ್ಥಕ” ಎಂದು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇವರು ಸರ್ಕಾರ-ಪರ ನಿಲುವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ.
ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ-ವಿರೋಧಿ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವಿವಿಧ ಬಣಗಳನ್ನೂ ಈ ಪುಸ್ತಕವು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ: ಗಾಂಧಿವಾದಿ ಐಎಫ್ಡಿ (IFD), ಹಿಂದೂ-ಬಲಪಂಥೀಯ ಒಲವುಳ್ಳ ‘ಫೆಡರೇಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್’ (FISI), ಮತ್ತು ‘ಇಂಡಿಯನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಇನ್ ಅಮೆರಿಕ’ (INA) ಹಾಗೂ ‘ಇಂಡಿಯನ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಇನ್ ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕ’ (IPANA) ದಂತಹ ಎಡಪಂಥೀಯ ಒಲವುಳ್ಳ ಗುಂಪುಗಳು. ಇದರಲ್ಲಿ ಐಎಫ್ಡಿ, “ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಎಡಪಂಥೀಯ” ಅಥವಾ “ಬಲಪಂಥೀಯ” ಅಭಿಯಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳಲು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ “ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿನ ಒಗ್ಗಟ್ಟು” ಮುಖ್ಯವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿತು.
ಐಎಫ್ಡಿ ಜಾಲವು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಏನು ಮಾಡಿತು?
IFDಯ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯನ್ನು ಲೇಖಕರು ‘ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ’ದ ಒಂದು ರೂಪವೆಂದು, ಅಂದರೆ ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ದಾಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಒಂದು ನೈತಿಕ ಮನವಿ ಎಂದು, ಹಾಗೂ ಭಾರತದೊಳಗೆ ಸೆನ್ಸಾರ್ಶಿಪ್ನಿಂದಾಗಿ ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿರೋಧದ ಬದಲಿಗೆ ನಡೆದ “ಪರ್ಯಾಯ ಹೋರಾಟ” ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಈ ಜಾಲವು:
• ಭಾರತೀಯ ಪತ್ರಿಕಾ ಸೆನ್ಸಾರ್ಶಿಪ್ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಅನ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಮರೆಮಾಚುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತು; ಹೀಗೆ “ಭಾರತೀಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಧ್ವನಿ ಅಡಗಿದ್ದಾಗ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಯಾಗಿ” ಪರಿಣಮಿಸಿತು.
• ತನ್ನದೇ ಆದ ಪ್ರಕಟಣೆಯಾದ ‘ಇಂಡಿಯನ್ ಒಪಿನಿಯನ್’ (Indian Opinion) ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ, ಭಾರತೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ವಿಶಾಲ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಅಂಚೆ ಮೂಲಕ ತಲುಪಿಸಿತು.
• 1976ರಲ್ಲಿ ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾದಿಂದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ವರೆಗೆ “ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಮೆರವಣಿಗೆ”ಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು.
• ನೋಮ್ ಚೋಮ್ಸ್ಕಿ, ಆರ್ಥರ್ ಆಶ್, ಅಲೆನ್ ಗಿನ್ಸ್ಬರ್ಗ್ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ರೋಜರ್ ಬಾಲ್ಡ್ವಿನ್ ಅವರಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಂದ, ಹಾಗೆಯೇ ಕ್ವೇಕರ್ಸ್, ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು, ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು, ಲೇಖಕರು ಹಾಗೂ ಸಹಾನುಭೂತಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಸೆನೆಟರ್ಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.
• ತಮ್ಮ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಗಾಗಿ ನೈಜ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಭಾರತೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದ ಈ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟುಗೋಲು ಹಾಕಿಕೊಂಡರು.
ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದೊಳಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು, ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕರು ಸೇರಿದಂತೆ 1,10,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ವಿಚಾರಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು; ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಪ್ರತಿರೋಧದ ಕೇಂದ್ರಗಳಾದವು. ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರು ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು 1977ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ, ಭಾಗಶಃ ವಲಸಿಗರ ಜಾಲದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ನಿರಂತರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒತ್ತಡವೂ ಒಂದು ಎಂದು ಈ ಪುಸ್ತಕವು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.
ಪುಸ್ತಕದ ಲೇಖಕ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಜು ಅವರು ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ: “ದಯವಿಟ್ಟು ನನ್ನ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ವಿರೋಧಿ ಪುಸ್ತಕವೆಂದು ಭಾವಿಸಬೇಡಿ. ಇದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಪರವಾದ ಪುಸ್ತಕ” ಎಂದು ಹೇಳುವ ಅವರು, ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಮಾತುಗಳನ್ನೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ: “ನಾವು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಜೆಪಿ (ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ ನಾರಾಯಣ್) ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಿರುವುದಕ್ಕಾಗಲಿ ಅಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ, ಭಾರತವು ತನ್ನ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ನಾವು ಬಿಡಬಾರದು ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ”.
ಇಂದಿನ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಇದರ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ
ಈ ಪುಸ್ತಕವು ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲಘಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದರೂ, ಲೇಖಕರು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರು ಇದರ ವಿಷಯವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ವರ್ತಮಾನಕ್ಕೆ ತರುತ್ತಾರೆ.
ಲೇಖಕರು ವರ್ತಮಾನದ “ಘೋಷಿತವಲ್ಲದ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿ” ಯ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶಕರು, ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ಇಂದಿನ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು 1975ರ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹೋಲಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಆಗಾಗ್ಗೆ “ಘೋಷಿತವಲ್ಲದ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿ” ಎಂಬ ಪದಗುಚ್ಛವನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ಲೇಖಕರು ಈ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ “ಸ್ವಯಂ-ವಿನಾಶಕಾರಿ” (self-defeating) ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕದ ವಾದವು “ಇತಿಹಾಸ ಮರುಕಳಿಸುತ್ತಿದೆ” ಎಂಬುದರ ಕುರಿತಾದದ್ದಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಅವನತಿಯು ಯಾವುದೇ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಯಾವ ರೂಪವನ್ನೇ ತಾಳಿದರೂ, ಅದನ್ನು ಅದರದೇ ಆದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿರೋಧಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದೇ ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಆಶಯ. ಇದು ಲೇಖಕರ ನಿಲುವಾಗಿದೆ: ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ದುರ್ಬಲತೆಯು ಕೇವಲ ದಾಖಲೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾದ ವಿಷಯವಲ್ಲದೆ, ಇಂದಿಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿರುವ ಕಾಳಜಿ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬರೆಯುವಾಗಲೂ, ಅವರು 1975 ಮತ್ತು 2025ರ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳನ್ನು ಸರಳ ಹೋಲಿಕೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವುದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ರಾಜಕೀಯ ಚಿಂತಕ ಆಶಿಶ್ ನಂದಿ ಅವರ ಹೆಚ್ಚು ಕಠಿಣವಾದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯು ಲೇಖಕರ ನಿಲುವಿಗಿಂತಲೂ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ: “ಘೋಷಿತ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಿಂತ ಘೋಷಿತವಲ್ಲದ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಹೆಚ್ಚು ಜಟಿಲವಾದುದು... ನಾವೀಗ ಇನ್ನೂ ಕೆಟ್ಟ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದೇವೆ. ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಬಹಳ ಒರಟಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲವಾಗಿತ್ತು, ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅದು ಕೇವಲ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪತನಗೊಂಡಿತು. ಆದರೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಬುಡಮೇಲು ಮಾಡುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಬಹುದು” ಈ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿದರೂ ಅಥವಾ ಒಪ್ಪದಿದ್ದರೂ, ಈ ಪುಸ್ತಕವು ಕೇವಲ ಇತಿಹಾಸದ ಒಂದು ಮುಗಿದ ಅಧ್ಯಾಯವಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, ಇಂದಿನ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯ ಕುರಿತಾದ ಜೀವಂತ ಚರ್ಚೆಗೆ ಹೇಗೆ ಒಂದು ಆಧಾರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ (ಡಯಾಸ್ಪೊರಾ) ಅಂದಿನ ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ಸಂದೇಶವಿದು. ಅಮೆರಿಕದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಈಗ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಇಂದಿನ ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯವು ಈ ಪುಸ್ತಕದಿಂದ ಏನನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಜು ಮಾರ್ಮಿಕವಾದ ಉತ್ತರವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ: “ಈ ಪುಸ್ತಕವು ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕನ್ನಡಿಯಂತಿದೆ ಎಂದು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ, ನಮ್ಮ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ಆಳವಾದದ್ದೇನೋ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಅವರಿಗೆ ಬಹುಶಃ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ”. ವಿದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯವು ಹಿಂದೆಂದಿಗಿಂತಲೂ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ, ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿರುವ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿದ್ದಂತೆಯೇ ಈಗ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಕುರಿತು ಆ ಸಮುದಾಯದ ನಾಗರಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೇಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಪುಸ್ತಕ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತದೆ.
ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗದ, ವಿಶಾಲವಾದ ನಾಗರಿಕ ಪಾಠವಿದು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ಕಥೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರವು ಹೇಗೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ಬೆದರಿಕೆಯೊಡ್ಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಭಿನ್ನಮತೀಯ ಜಾಲಗಳು ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಲ್ಲವು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತಾದ ಕೃತಿಯಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಕರು ಇದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ.
ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾದಾಗ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಖಾತರಿಗಳು ಏನಾಗುತ್ತವೆ? ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ವಲಸಿಗ ಭಾರತೀಯರು ದೂರದಿಂದಲೇ ಯಾವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊರುತ್ತಾರೆ? ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕರು - ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು, ಎಂಜಿನಿಯರ್ಗಳು, ಗೃಹಿಣಿಯರು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು - ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾರ್ಗಗಳು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಯಾವುದೇ ಒಂದೇ ಸಿದ್ಧಾಂತದಿಂದ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಡದೆ ಹೇಗೆ ತಾತ್ವಿಕ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುತ್ತಾರೆ? ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, “ಅಘೋಷಿತ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ” ಈಗ ದೈನಂದಿನ ರಾಜಕೀಯ ಶಬ್ದಕೋಶದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ, ‘ದಿ ಕಾನ್ಷನ್ಸ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್’ ಪುಸ್ತಕವು ನಾಸ್ಟಾಲ್ಜಿಯಾಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವರ್ತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೊಂದುವ ಒಂದು ಕೇಸ್ ಸ್ಟಡಿಯಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಓದಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
****
ಎಲ್ಲ ಆಯಾಮಗಳಿಂದಲೂ ಒಂದು ಕರಾಳ ಘಟ್ಟವಾಗಿಯೇ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಕುರಿತು ಹಲವು ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿದೆ. ಕೆಲವು ಪುಸ್ತಕಗಳು ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ್ಯೇ ರಚಿತವಾಗಿವೆ. ನಾನು ಓದಿರುವ ಕೆಲವು ಪುಸ್ತಕಗಳು ನೆನಪಾಗುತ್ತವೆ.
ಕಾದಂಬರಿಗಳು
ಎ ಫೈನ್ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ (A Fine Balance) - ರೋಹಿಂಟನ್ ಮಿಸ್ತ್ರಿ: 1975-1977ರ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದ ಅತ್ಯಂತ ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಹೆಸರಿಲ್ಲದ ನಗರವೊಂದರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗುವ ನಾಲ್ಕು ಪಾತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ, ಬಲವಂತದ ಸಂತಾನಹರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಕೊಳೆಗೇರಿಗಳ ತೆರವು ಮುಂತಾದ ಸರ್ಕಾರಿ ನೀತಿಗಳಿಂದ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಉಂಟಾದ ಸಂಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಇದು ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.
ಮಿಡ್ನೈಟ್ಸ್ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ (Midnight’s Children) - ಸಲ್ಮಾನ್ ರಶ್ದಿ: ಈ ಕಾದಂಬರಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕಥಾಹಂದರವು ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರಧಾನಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಅವರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ದಮನ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣವನ್ನು ರೂಪಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲು ಇದು ‘ಮ್ಯಾಜಿಕಲ್ ರಿಯಲಿಸಂ’ (ಅದ್ಭುತ ವಾಸ್ತವವಾದ) ಶೈಲಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.
ಅವಸ್ಥೆ - ಯು.ಆರ್. ಅನಂತಮೂರ್ತಿ: ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ಭ್ರಮನಿರಸನ, ರೈತ ಚಳುವಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ಸಮೀಕರಣಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಈ ಪ್ರಶಂಸನೀಯ ಕನ್ನಡ ಕಾದಂಬರಿಯು, ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಹಾಗೂ ಆ ಅವಧಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.
ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಗಳು, ನೆನಪುಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸ
ಇಂಡಿಯಾ ಆಫ್ಟರ್ ಗಾಂಧಿ (India After Gandhi: The History of the World’s Largest Democracy) - ರಾಮಚಂದ್ರ ಗುಹಾ: ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಅಮಾನತು, ಪತ್ರಿಕಾ ಸೆನ್ಸಾರ್ಶಿಪ್, ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರ ಬಂಧನ ಮತ್ತು ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅಂತ್ಯ ಹಾಡಿದ 1977ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ಸಮಗ್ರ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಅಂಡ್ ದಿ ಇಯರ್ಸ್ ದಟ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಫಾರ್ಮ್ಡ್ ಇಂಡಿಯಾ (Indira Gandhi and the Years that Transformed India) - ಶ್ರೀನಾಥ್ ರಾಘವನ್: ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ನಾಯಕತ್ವದ ಆಳವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಇದು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಜೂನ್ 1975ರ ಘೋಷಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು, ಆರ್ಥಿಕ ಅಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವಿರೋಧವನ್ನು ಇದು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿಯ ಕಾಲದ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಪಾತ್ರವನ್ನೂ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
ದಿ ಡ್ರಾಮಾಟಿಕ್ ಡಿಕೇಡ್ (The Dramatic Decade: The Indira Gandhi Years) - ಪ್ರಣಬ್ ಮುಖರ್ಜಿ: ಮಾಜಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕರಾಗಿರುವ ಇವರು, 1970ರ ದಶಕದ ಆಡಳಿತ, ರಾಜಕೀಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳ ಕುರಿತು ತಮ್ಮ ನೇರ ಅನುಭವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ದಿ ಲೈಫ್ ಅಂಡ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಜಾರ್ಜ್ ಫರ್ನಾಂಡಿಸ್ (The Life and Times of George Fernandes) - ರಾಹುಲ್ ರಾಮಗುಂಡಂ: ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಲು ಭೂಗತರಾಗಿದ್ದ ಸಮಾಜವಾದಿ ನಾಯಕ ಜಾರ್ಜ್ ಫರ್ನಾಂಡಿಸ್ ಅವರ ಜೀವನಗಾಥೆಯನ್ನು ಇದು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ; ಇದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ‘ಬರೋಡಾ ಡೈನಮೈಟ್ ಪ್ರಕರಣ’ದಲ್ಲಿ ಅವರ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದದ್ದರ ವಿವರ ಇದೆ.
ದಿ ಡ್ರೀಮ್ ಆಫ್ ಎ ರೆವಲ್ಯೂಷನ್ (The Dream Of A Revolution: A Biography of Jayaprakash Narayan): ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ ನಾರಾಯಣ್ ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ ಬಿಮಲ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಅವರಿಂದ: ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಅತಿಕ್ರಮಣದ ವಿರುದ್ಧ “ಸಂಪೂರ್ಣ ಕ್ರಾಂತಿ” ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದ, ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿರೋಧದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಕೇತವಾದ “ಜೆಪಿ” ಅವರ ಜೀವನವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
ರೋಸಸ್ ಇನ್ ಡಿಸೆಂಬರ್ (Roses in December by M.C. Chagla) : ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕಾ ಸೆನ್ಸಾರ್ಶಿಪ್ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸವೆತದ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಮುಖ ಧ್ವನಿಯಾಗಿದ್ದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸಚಿವರ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ.
ಫರ್ಸ್ಟ್ ಡ್ರಾಫ್ಟ್ (First Draft: Witness To The Making Of Modern India by B.G. Verghese): ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹೇರಲಾದ ಸರ್ಕಾರಿ ಸೆನ್ಸಾರ್ಶಿಪ್ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ತಾತ್ವಿಕ ನಿಲುವು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಹಿರಿಯ ಪತ್ರಕರ್ತ ಮತ್ತು ಸಂಪಾದಕರ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ.
ವಾಜಪೇಯಿ (Vajpayee: The Ascent of the Hindu Right by Abhishek Choudhary) : ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸೆರೆವಾಸ ಮತ್ತು ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ರಾಜಕೀಯ ಗುಂಪುಗಳ ಜಂಟಿ ಸೆರೆವಾಸವು ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ನಂತರದ ರಾಜಕೀಯ ಮೈತ್ರಿಗಳಿಗೆ ಹೇಗೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.